Inventory & Warehouse Management: กระบวนการที่ทุกกระบวนการอื่นพึ่งพา
Fulfillment ต้องรู้ว่ามีของพอส่งไหม Procurement ต้องรู้ว่าของที่สั่งมาถึงหรือยัง Production ต้องรู้ว่าวัตถุดิบพร้อมหรือเปล่า — IWM คือกระบวนการที่ตอบคำถามเหล่านี้ให้ทุกกระบวนการอื่นพร้อมกัน
1สี่ Goods Movement ที่เป็นแกนของ Inventory Management
เราเห็น goods movement บางส่วนแล้วในบทที่ 4a (Procurement) และ 5b (Production) — บทนี้รวบรวมทั้งสี่ประเภทให้ครบและลงรายละเอียดเชิงบัญชี
| ประเภท | ผลต่อสต็อก | ตัวอย่างจากกระบวนการอื่น |
|---|---|---|
| Goods Receipt | เพิ่มสต็อก | Procurement รับวัตถุดิบ/trading goods จากซัพพลายเออร์ · Production รับสินค้าสำเร็จรูปจากสายการผลิต |
| Goods Issue | ลดสต็อก | Fulfillment ส่งสินค้าสำเร็จรูป/trading goods ให้ลูกค้าตาม sales order · Production เบิกวัตถุดิบ/สินค้ากึ่งสำเร็จรูปเข้า production order |
| Stock Transfer | ย้ายตำแหน่ง (ไม่เปลี่ยนปริมาณรวม) | ย้ายวัสดุระหว่าง storage location, plant, หรือ company code |
| Transfer Posting | เปลี่ยนสถานะ/ชนิด (อาจไม่มีการเคลื่อนย้ายจริง) | เปลี่ยนจาก in quality inspection เป็น unrestricted use |
ทั้ง Goods Receipt และ Goods Issue สร้าง material document เสมอ และมักสร้าง financial accounting document ด้วย (Goods Issue ยังอาจสร้าง CO document ด้วยถ้าเชื่อมกับ cost object เช่น production order)
2ข้อมูลองค์กร: Storage Location คือแกนหลัก
3Goods Receipt: รับเข้าโดยไม่มีเอกสารอ้างอิง
ปกติ Goods Receipt อ้างอิงเอกสารต้นทาง (PO ใน Procurement, Production Order ใน Production) แต่มีสองสถานการณ์ที่รับเข้าโดยไม่มีเอกสารอ้างอิง:
การรับเข้าครั้งแรกตอนที่เพิ่งติดตั้งระบบ ERP ใหม่ — ใช้ movement type เฉพาะ เพิ่มปริมาณวัสดุในสต็อก และโพสต์เข้าบัญชี GL ที่เกี่ยวข้อง
เกิดขึ้นเมื่อไม่มีเอกสารอ้างอิงอย่าง PO หรือ production order เลย เช่น ซัพพลายเออร์ส่งสินค้าตัวอย่างมาให้ฟรี หรือลูกค้าส่งของคืนโดยไม่มีการนัดหมายล่วงหน้า
4Goods Issue: นำออกโดยไม่มีเอกสารอ้างอิง
เช่นเดียวกับ Goods Receipt, Goods Issue ก็เกิดขึ้นแบบไม่มีการอ้างอิง sales order หรือ production order ได้ในสามสถานการณ์:
| สถานการณ์ | คำอธิบาย |
|---|---|
| Scrap | วัสดุที่ใช้งานไม่ได้อีกต่อไปเพราะเก่าหรือล้าสมัย ถูกทิ้งหรือทำลาย |
| Sampling | การทดสอบคุณภาพวัสดุ — ถ้าการทดสอบเป็นแบบทำลาย (destructive) หรือวัสดุมีราคาแพง บริษัทจะทดสอบเพียงตัวอย่างส่วนน้อยแทนที่จะทดสอบทั้งหมด |
| Internal Consumption | เบิกวัสดุไปใช้ภายใน เช่น เพื่อการวิจัยและพัฒนา (R&D) |
5Transfer Postings: เปลี่ยนสถานะ/ชนิด ไม่ใช่แค่ย้ายที่
Transfer Posting ใช้เปลี่ยนสถานะหรือชนิดของวัสดุในสต็อก (recap สี่สถานะจากบทที่ 4a: unrestricted use, in quality inspection, blocked, in transit) — ไม่จำเป็นต้องมีการเคลื่อนย้ายทางกายภาพเลย มีสองรูปแบบพิเศษที่ควรรู้:
6Stock Transfers: ย้ายวัสดุจริงระหว่างหน่วยองค์กร
Stock Transfer ย้ายวัสดุทางกายภาพระหว่างระดับ/ตำแหน่งองค์กร ครอบคลุมสามสถานการณ์: (1) ระหว่าง storage location ภายใน plant เดียวกัน, (2) ระหว่าง plant ภายใน company code เดียวกัน, (3) ระหว่าง plant ที่อยู่คนละ company code — ไม่ว่าจะเป็นระดับไหน มีสามวิธีที่ใช้ย้ายได้: One-Step Procedure, Two-Step Procedure, และ Stock Transport Order
ทำทั้งสองงาน (issue + receipt) ในขั้นตอนเดียว — ลดปริมาณที่ต้นทางและเพิ่มปริมาณที่ปลายทางพร้อมกันทันที เหมาะเมื่อสองตำแหน่งอยู่ใกล้กันทางกายภาพและไม่มีช่วงเวลาห่างระหว่าง issue กับ receipt อย่างมีนัยสำคัญ
แยกเป็นสองขั้น: ขั้น issue ลดสต็อกที่ต้นทาง (และเพิ่มปริมาณเท่ากันที่ปลายทางแต่อยู่ในสถานะ In Transit เพราะยังไม่ถึงจริง) ขั้น receipt (ภายหลัง) เปลี่ยนสถานะจาก in transit เป็น unrestricted use (หรือสถานะอื่น) — ใช้เมื่อมีช่วงเวลาห่างระหว่างสองขั้น เช่นตำแหน่งอยู่ห่างกันทางภูมิศาสตร์
เอกสารที่เกิดขึ้น: หนึ่งใบ vs สองใบ
One-Step สร้าง Material Document หนึ่งใบ ที่มีสอง line item ต่อวัสดุที่ย้าย (issue ที่ต้นทาง + receipt ที่ปลายทาง) ส่วน Two-Step สร้าง Material Document สองใบ — ใบแรก (ตอน issue) มีสอง line item (issue ที่ต้นทาง + receipt เข้าสถานะ in-transit) ใบที่สอง (ตอน receipt จริง) มีแค่หนึ่ง line item เพราะการเคลื่อนไหว (จาก in-transit เป็น unrestricted use) เกิดขึ้นที่ปลายทางเพียงจุดเดียว
ผลกระทบทางบัญชี: ขึ้นกับระดับองค์กรที่เกี่ยวข้อง (จุดที่ข้อสอบชอบถาม)
| ระดับองค์กรที่เกี่ยวข้อง | ผลกระทบทางบัญชี |
|---|---|
| Storage Location → Storage Location (ภายใน plant เดียวกัน) | เพราะวัสดุถูกตีมูลค่าที่ระดับ plant ไม่ใช่ระดับ storage location การย้ายระหว่าง storage location ในภายใน plant เดียวกันไม่กระทบการตีมูลค่า จึงไม่สร้าง FI document — ยกเว้นกรณีวัสดุใช้ Split Valuation (ตีมูลค่าต่างกันตาม valuation type เช่นซื้อจากซัพพลายเออร์ต่างรายหรือผลิตเองกับซื้อมา) แล้วการย้ายทำให้ valuation type เปลี่ยน กรณีนี้จะมีผล FI |
| Plant → Plant (ภายใน company code เดียวกัน) | เพราะวัสดุตีมูลค่าที่ระดับ plant การย้ายข้าม plant จึงถือเป็นการเปลี่ยนมูลค่าวัสดุ → มี FI impact เสมอ สร้าง FI document หนึ่งใบ (ในแบบ two-step FI document ถูกสร้างตอน issue เท่านั้น ไม่สร้างซ้ำตอน receipt) — วัสดุถูกตีราคาตาม valuation price ของ plant ต้นทาง (ผู้ส่ง) |
| Company Code → Company Code | เพราะเป็นสอง legal entity ที่แยกกัน → สร้าง FI document สองใบ (หนึ่งใบต่อ company code) — แต่ละใบมี line item สำหรับบัญชีวัสดุ และอีก line item ที่เป็น offsetting เข้าบัญชี Clearing Account ที่สร้างขึ้นมาเฉพาะสำหรับรองรับการโอนแบบนี้ |
Stock Transport Order: ทางเลือกที่สามที่ครบเครื่องกว่า
การย้ายแบบ one-step/two-step แม้ตรงไปตรงมา แต่มีข้อจำกัดสำคัญสามข้อ: (1) ไม่สามารถคำนึงถึงต้นทุนการขนส่งระหว่าง plant ได้ (2) ไม่สามารถติดตามความคืบหน้าของการโอนย้ายได้ (3) การตีมูลค่าทำได้แค่ตาม book value ของ plant ต้นทางเท่านั้น ไม่ใช่ราคาที่ต่อรอง/เจรจากันระหว่าง plant — Stock Transport Order (STO) คือกลไกที่ออกแบบมาแก้ข้อจำกัดเหล่านี้โดยเฉพาะ ด้วยการใช้กลไกคล้าย Purchase Order (มีการติดตามสถานะ ต้นทุนขนส่ง และราคาที่กำหนดได้) แต่ใช้สำหรับการโอนย้ายวัสดุภายในองค์กรเองแทนการซื้อจากภายนอก
7Integration กับกระบวนการอื่น
Goods Receipt ในกระบวนการจัดซื้อ (บทที่ 4b) คือจุดที่ IWM เข้ามาเกี่ยวข้องโดยตรง — สถานะสต็อก (unrestricted/inspection/blocked) ที่กำหนดตอนรับของเป็นข้อมูลของ IWM
Availability Check ในขั้น Sales Order Processing (บทที่ 3b) ต้องอ่านข้อมูลจาก IWM เพื่อรู้ว่าสินค้าพร้อมส่งหรือไม่ — Goods Issue ตอน shipping ก็คือ goods movement ของ IWM โดยตรง
Goods Issue ของวัตถุดิบเข้าสายผลิต และ Goods Receipt ของสินค้าสำเร็จรูปกลับเข้าคลัง (บทที่ 5b) ล้วนเป็น goods movement ที่ IWM ดูแล
8เชื่อมกับศัพท์ ERP ค่ายอื่นและ Odoo
| ศัพท์ SAP | ศัพท์ทั่วไป / Odoo |
|---|---|
| Storage Location | Warehouse Location / Storage Location (Odoo ใช้โครงสร้าง Warehouse → Location แบบต้นไม้ที่ยืดหยุ่นกว่า) |
| Stock Transfer (One-Step/Two-Step) | Internal Transfer (Odoo: Stock Picking ประเภท "Internal Transfer" — รองรับ multi-step route ได้ยืดหยุ่นกว่าผ่าน "Push/Pull Rules") |
| Stock Transport Order (STO) | Inter-warehouse Transfer with Route (Odoo: กำหนดผ่าน "Routes" เช่น Cross-Dock หรือ Buy from another warehouse) |
| Split Valuation | Landed Cost / Valuation by Lot (Odoo รองรับผ่านฟีเจอร์ Landed Costs และ FIFO/Lot valuation) |
9ทันสมัย: Warehouse Management ยุค 2026
- อธิบายสี่ goods movement (Goods Receipt, Goods Issue, Stock Transfer, Transfer Posting) พร้อมยกตัวอย่างจากกระบวนการอื่นที่เคยเรียนมา
- อธิบาย Material-to-Material Posting พร้อมยกตัวอย่างจากกรณีการต้มเบียร์
- อธิบายว่าทำไม Consignment-to-Warehouse Stock Posting ถึงไม่กระทบฐานะการเงินของบริษัทที่รับสินค้า
- เปรียบเทียบ One-Step กับ Two-Step Procedure ในการทำ Stock Transfer พร้อมอธิบายจำนวนเอกสารที่เกิดขึ้นในแต่ละแบบ
- อธิบายว่าทำไมการโอนย้ายระหว่าง Storage Location ในภายใน plant เดียวกันจึงไม่มีผล FI แต่การโอนย้ายระหว่าง Plant มีผล FI เสมอ
- อธิบายข้อจำกัดสามข้อของ one-step/two-step transfer ที่ Stock Transport Order ถูกออกแบบมาแก้ไข